strona główna Praktyka warsztatowa Wymiana oleju w przekładniach automatycznych
2016-06-09, ostatnia aktualizacja 2016-06-09 06:48

Porady ZF Services

Wymiana oleju w przekładniach automatycznych

Fot. ZF Services

Fot. ZF Services

Współczesne samochody osobowe coraz częściej wyposażane są przez producentów w automatyczne skrzynie biegów. Właściwe i regularne ich serwisowanie zapewnia im niezawodność eksploatacji.

W Niemczech w 2013 roku aż 24% pojazdów wyposażonych było w skrzynie automatyczne. W Polsce współczynnik ten szacuje się obecnie na około 13%, co stwarza warsztatom możliwość wprowadzenia dodatkowej usługi serwisowej, zwiększającej rentowność działalności.

Ogólne zasady serwisowania

Automatyczne skrzynie ZF swą trwałość zawdzięczają wysokowartościowym olejom LifeguardFluid, którymi napełnia się je podczas produkcji. Eksperci koncernu zalecają okresową wymianę oleju po osiągnieciu przez samochód przebiegu 80–120 tysięcy kilometrów lub co osiem lat. Duże obciążenie skrzyni biegów związane np. z jej intensywnym użytkowaniem sportowym, miejskim lub autostradowym, a także z częstym holowaniem przyczep, mogą powodować konieczność odpowiedniego skrócenia tych serwisowych cykli.

Właściwie przeprowadzona wymiana oleju zmniejsza ryzyko zużycia i awarii automatycznej skrzyni, jednocześnie zwiększając komfort jazdy. Zmniejsza się też zużycie paliwa oraz emisja CO2. Profesjonalny sposób wymiany oleju z pewnością umacnia też pozycję warsztatu w oczach jego klientów.

Przekrój automatycznej skrzyni biegów serii ZF 6 HP

Dlatego firma ZF jako renomowany dostawca automatycznych skrzyń biegów udostępnia pod marką ZF Parts kompletne zestawy serwisowe służące do wymiany oleju we wszystkich produkowanych przez nią modelach pięcio- i sześciobiegowych przekładni do samochodów osobowych. Opracowała również szczegółowe wskazówki, pozwalające na szybką i sprawną wymianę oleju. Są one dołączane do każdego zestawu i dostępne na stronach internetowych ZF.

Zestaw do wymiany oleju w automatycznej skrzyni biegów ZF w samochodzie osobowym

Zestaw ZF Parts zawiera oprócz siedmiu litrów oleju LifeguardFluid magnesy, filtr, miskę olejową, uszczelki, śruby mocujące i śruby pokrywy. Stanowi dzięki temu duże ułatwienie dla mechaników, gdyż pozwala im zaoszczędzić czas potrzebny na kompletowanie osobnych elementów. Zestawy ZF Parts znajdują zastosowanie nie tylko podczas wymiany oleju i filtra, lecz także przy innych pracach konserwacyjnych i naprawczych, podczas których w automatycznej skrzyni musi zostać wymieniony olej.

Grawitacyjne opróżnienie miski olejowej skrzyni automatycznej

Najczęstsze problemy, występujące w pracy automatycznych skrzyń biegów, związane są ze zbyt niskim poziomem oleju. Dlatego jego sprawdzenie jest najważniejszą czynnością serwisową, od której powinno się zaczynać przegląd. Na tej podstawie podejmuje się decyzję o wymianie lub ewentualnym uzupełnieniu oleju. Utrata rzędu 1,5 litra może powodować spowolnienie przełączania biegów, szczególnie przy dużych prędkościach obrotowych silnika, a także niewystarczające przenoszenie mocy na koła, co staje się przyczyną dalszych niedomagań, z poważnym uszkodzeniem przekładni włącznie.

Kolejność odkręcania i dokręcania śrub miski olejowej z tworzywa sztucznego

Przy sprawdzaniu poziomu należy dokonać organoleptycznych oględzin oleju. O jego nadmiernym stopniu zużycia świadczy kolor czarny i charakterystyczny zapach spalenizny. Objawy te wskazują też na przeciążenie wewnętrznych elementów skrzyni. W takich wypadkach sama wymiana oleju nie wystarcza do przywrócenia sprawności przekładni. Konieczna może okazać się wymiana takich elementów, jak: okładziny cierne sprzęgieł i hamulców, konwerter oraz moduł mechatroniczny.

Sprawdzanie poziomu oleju w skrzyniach serii 6 HP

Ilość zastosowanego oleju przekładniowego musi dokładnie odpowiadać przewidzianemu poziomowi. Zbyt mała skutkuje szybkim uszkodzeniem skrzyni, a zbyt duża powoduje jej przegrzewanie się, wypływ oleju przez przelew, a nawet jego zapłon w kontakcie z gorącymi częściami pojazdu, np. z układem wydechowym.

Usuwanie resztek zużytego oleju za pomocą sprężonego powietrza

Podczas kontroli poziomu temperatura oleju musi wynosić 30–35°C, a do jej zweryfikowania należy użyć diagnoskopu z funkcją monitorowania temperatury. Uwaga: zachowanie podanej temperatury jest konieczne, gdyż olej ma silne właściwości termokurczliwe i już przy 45–50°C jego ubytek może wynieść nawet 1,5 litra. Obsługiwany pojazd powinien być wypoziomowany i mieć silnik pracujący na biegu jałowym oraz włączony układ klimatyzacji.

Matryca przełączeń skrzyni 6 HP

Po naciśnięciu pedału hamulca, zaciąga się hamulec ręczny i zaczyna przełączać dźwignię zmiany biegów na pozycję D oraz R, zatrzymując się na krótko w każdej z tych pozycji. Na koniec przełącza się ją na pozycję parkingową P i odkręca się korek otworu wlewowego, monitorując cały czas temperaturę. Jeżeli przy temperaturze 35°C przez otwór wycieknie niewielka ilość oleju, to jego poziom jest prawidłowy. Przy braku wycieku należy uzupełnić olej, aż do uzyskania przelewu przez ten otwór. Na koniec zakręca się otwór wlewowy.

Wymiana oleju

Przy tej operacji należy postępować ściśle według wytycznych producenta pojazdu, aby zapobiec uszkodzeniu skrzyni biegów. Jeśli do utraty oleju z niej doszło podczas jazdy, absolutnie nie należy holować uszkodzonego pojazdu. Trzeba go do warsztatu przewieźć na lawecie.

Konieczny w takich wypadkach demontaż miski olejowej wymaga dużej staranności. Wszystkie jej śruby mocujące powinny być luzowane w określonej kolejności "na krzyż", aby zapobiec odkształceniom. Również podczas przykręcania miski olejowej z nową uszczelką należy dokręcać te śruby na krzyż kluczem dynamometrycznym z zastosowaniem właściwego momentu.

Rozmieszczenie zaworów EDS w module mechatronicznym skrzyni ZF 6 HP

Podczas ponownego napełniania skrzyni powinno się używać wyłącznie dołączonego oleju ZF LifeguardFluid, dobranego specjalnie do danej skrzyni ZF. Niewłaściwy olej powoduje zmianę wartości tarcia, co przekłada się na przebieg zmiany biegów i może doprowadzić do awarii skrzyni.

Absolutnie nie wolno stosować żadnych dodatków olejowych "polepszających pracę skrzyni", gdyż prowadzi to do zmiany składu chemicznego oleju.

Kluczowym elementem procedury wymiany jest stwierdzenie, czy po spuszczeniu oleju i odkręceniu miski olejowej na magnesach oraz w oleju widoczne są opiłki metalu lub większe jego odłamki. Jeżeli tak, należy uznać, że doszło do uszkodzenia wewnętrznych elementów przekładni, więc trzeba ją poddać dokładnej weryfikacji i naprawie. Jeżeli magnesy są czyste, możemy przystąpić do wymiany oleju.

Pomiar napięć podawanych na cewki zaworów EDS

Miski wykonane z tworzywa sztucznego mają zintegrowaną uszczelkę oraz filtr, więc zawsze muszą być traktowane jako części jednorazowe, wymagające bezwarunkowej wymiany.

Napełnianie olejem należy wykonywać przy wyłączonym silniku i przy ustawieniu dźwigni zmiany biegów w pozycji P. Po odkręceniu otworu wlewowego, nalewa się świeży olej aż do momentu jego przelewu. Potem zakręca się otwór wlewowy, uruchamia silnik i odczekuje chwilę, by olej rozpoczął cyrkulację w systemie. Następnie, przy pracującym silniku, ponownie odkręca się śrubę wlewu i dopełnia olej, aż do momentu jego przelania się.

Budowa modułu mechatronicznego

Po zakończonej wymianie oleju należy przeprowadzić proces adaptacji skrzyni. Jego zadaniem jest wyrównywanie odchyleń wynikających z tolerancji przy produkcji seryjnej poszczególnych elementów i następujących w nich zmian będących efektem eksploatacji.

W wersjach skrzyń automatycznych z zaworem termostatycznym, temperatura oleju przekładniowego po wymianie musi podczas jazdy próbnej osiągnąć minimum 75°C (dopiero wówczas otwiera się zawór termostatyczny). Po jeździe próbnej należy odczekać na schłodzenie się przekładni do 35°C i ponownie uzupełnić poziom oleju.

Statyczna i dynamiczna wymiana oleju:

Wyżej opisaną wymianę oleju, przy której demontowana jest tylko miska olejowa, nazywa się statyczną. Świeży olej zastępuje przy niej najwyżej 50% zużytego oleju w przekładni. W przypadku normalnej eksploatacji pojazdu oraz regularnego serwisowania zalecanego przez producenta skrzyni – jest to efekt wystarczający. Jeżeli warsztat zamierza wymienić więcej oleju, należy go spuścić z przekładni hydrokinetycznej, co wymaga odkręcenia modułu mechatronicznego skrzyni i pozostawieniu pojazdu ze zdjętym tym elementem na 12 godzin. Olej musi bowiem wypłynąć kanałami sterującymi sprzęgłem mostkującym w przekładni hydrokinetycznej.

Usytuowanie i widok zewnętrzny elementów modułu mechatronicznego

W sytuacji, gdy nie ma na to czasu, istnieje możliwość użycia kompresora i podania sprężonego powietrza jednym z tych kanałów dla "wypchnięcia" pozostałego oleju z przekładni. Sprężonym powietrzem można również przedmuchać układ chłodzenia automatycznej skrzyni biegów.

Do ewentualnego przepłukiwania skrzyni biegów tak zwaną metodą dynamiczną używa się tylko oleju, ponieważ chemiczne środki czyszczące mają degradacyjny wpływ na okładziny – przede wszystkim sprzęgła mostkującego. Tworzą też szkodliwe osady na tarczach ciernych sprzęgieł i hamulców.

Diagnostyka

Bardzo ważną czynnością przy wymianie oleju jest wcześniejsze zdiagnozowanie ewentualnych problemów w pracy skrzyni automatycznej. Do jego prawidłowego przeprowadzenia niezbędne jest posiadanie odpowiedniej dokumentacji, a przede wszystkim – umiejętności czytania schematu połączeń, tak zwanej "matrycy zmian biegów skrzyni". Ułatwia to ustalenie, który z elementów (hamulec czy sprzęgło) uległ uszkodzeniu oraz pozwala na ustalenie nieprawidłowej pracy zaworów EDS. W sześciobiegowych automatycznych skrzyniach serii 6 HP firmy ZF zawsze pracują dwa elementy. W momencie przełączania biegu zmienia się stan tylko jednego elementu. Jeżeli warsztat potrafi diagnozować i czytać schemat przełączeń danej skrzyni biegów, może znacząco ograniczyć czas poszukiwania usterki.

Po ewentualnym demontażu modułu mechatronicznego skrzyni, istnieje możliwość zmierzenia wszystkich zaworów EDS i sprawdzenia, czy działają one prawidłowo. W swoich skrzyniach automatycznych firma ZF stosuje zawory o charakterystyce zarówno rosnącej, jak i malejącej. Zawór rosnący otwiera się proporcjonalnie do napięcia podawanego na jego cewkę, odwrotnie jest w przypadku zaworu o charakterystyce malejącej, który zamyka się wraz ze wzrostem napięcia. Dla rozróżnienia zawory o różnych charakterystykach oznaczane są zawsze innymi kolorami i mają też różne rozmiary pasowania gniazda dla obudowy, więc nie można ich pomylić. Rozebranie modułu mechatronicznego jest dość prostą czynnością i w razie potrzeby warsztat może wymienić wadliwe zawory, tłumiki lub regulatory ciśnienia.

Rozmieszczenie wewnętrznych mechanizmów skrzyni ZF 6 HP (widok od strony miski olejowej)

Przy tej procedurze należy uważać na rozładowanie elektrostatyczne ESD (electro statical discharge), do którego może dojść na skutek kontaktu rąk mechanika z uziemionym przedmiotem. Styków gniazda elektrycznego nie wolno więc dotykać rękami, bez uprzedniego uziemienia pracownika, gdyż jest to szkodliwe dla elementów mikroelektroniki.

Po otwarciu modułu mechatronicznego należy pamiętać o wymianie uszczelniającej płyty separacyjnej oraz zwrócić uwagę na położenie elementów regulujących ciśnienie, aby nie pomylić ich miejsc w płycie zaworów.

Po odkręceniu modułu mechatronicznego od skrzyni powinno się również wymienić uszczelkę okularową dla głównego kanału ssącego oraz ciśnieniowego – znajduje się ona pomiędzy przekładnią a zespołem mechatronicznym. Wymiany wymagają też tulejki uszczelniające kanałów sterujących hamulcami i sprzęgłami.

Zanim jednak przystąpimy do szukania usterki w przekładni lub module mechatronicznym, należy zwrócić uwagę na elementy zewnętrzne. Nie zawsze przyczyną nieprawidłowej pracy bądź wibracji w układzie napędowym jest sama przekładnia. Na jej zachowanie mogą bowiem mieć wpływ takie elementy zewnętrzne, jak np. elastyczne podpory wału napędowego – tzw. tarcze Hardy'ego lub poduszki zawieszenia skrzyni. Skrzynie 8-biegowe serii 8HP mają wał napędowy wsuwany, co znacznie zmniejsza ich masę z racji braku kołnierza oraz połączenia śrubowego.



Grzegorz Fedorowicz
Business Development Manager ZF Aftermarket



Wasi dostawcy

Podobne

Polecane